पुरुषको भन्दा महिलाको नाक किन सानो?

काठमाडौं– के तपाईंले कहिल्यै सोच्नु भएको छ। किन महिलाको नाक प्रायः पुरुषको भन्दा सानो हुन्छ? यो केवल सौन्दर्यको विषय मात्रै होइन, विज्ञानले यसका पछाडि स्पष्ट कारणहरू दिएको छ। शारीरिक संरचना, जैविक आवश्यकता, र श्वासप्रश्वासको प्रक्रिया सबैले नाकको आकारमा भिन्नता ल्याउने गर्छ।

नाक केवल अंग होइन, श्वासप्रश्वास र उर्जाको केन्द्र हो
नाक शरीरको अत्यन्तै संवेदनशील अंग हो, जसले हावालाई न्यानो बनाउने, धुलो छान्ने, गन्ध पहिचान गर्ने र सासप्रश्वासलाई सहज बनाउने कार्य गर्छ। नाकको आकार, चौडाइ र बनावटले श्वास लिने मात्रामा प्रभाव पार्छ।

विज्ञान के भन्छ ?
अमेरिकाको आयोवा विश्वविद्यालयमा गरिएको अध्ययन अनुसार, पुरुषको नाक महिलाको भन्दा औसतमा १०%–१५% ठूलो हुने गरेको पाइयो। यसको मुख्य कारण हो – शरीरको मासपेशीको संरचना र अक्सिजनको आवश्यकता।
पुरुषको शरीरमा मांसपेशी बढी हुने हुँदा अक्सिजनको खपत पनि धेरै हुन्छ।
बढी अक्सिजन आपूर्ति गर्न शरीरले ठूलो नाक प्रयोग गर्छ, जसले बढी हावा शोषण गर्न मद्दत गर्छ।
यसै कारणले पुरुषको नाक आकारमा फराकिलो र लामो हुने गर्दछ भने महिलाको नाक तुलनात्मक रूपमा सानो, छोटो र सुकोमल देखिन्छ।

जिन र हर्मोनको भूमिका
नाकको बनावट र आकारलाई हाम्रो जिन (gene) र हर्मोनले पनि नियन्त्रण गर्छ। किशोरावस्थामा यौन हर्मोनको सक्रियताले अनुहारको बनावटसँगै नाकको विकासलाई प्रभावित पार्छ।
टेस्टोस्टेरोन (पुरुष हर्मोन) को मात्रा बढी हुँदा हड्डी र मांसपेशीका साथ नाक पनि ठूलो विकास गर्छ।
एस्ट्रोजेन (महिला हर्मोन) बढी हुँदा अनुहारको बनावट नाजुक, सानो र गोलो देखिन्छ।

जातीयता र वातावरणको प्रभाव
नाकको आकारमा भौगोलिक क्षेत्र, उचाइ, र वातावरणीय अवस्थाको प्रभाव पनि पर्छ। जस्तै:
चिसो ठाउँका मानिसको नाक लामो र साँघुरो हुने गर्छ, ताकि हावा न्यानो भएर फोक्सोसम्म पुग्न सकोस्।
तातो र आर्द्र क्षेत्रका मानिसमा नाक चौडा र छोटो हुने傾倾 गर्दछ।

पुरुष र महिलाको नाक फरक हुनुको अन्य पक्ष
अनुहारको बनावट सन्तुलन – महिलाको नाक सानो हुँदा अनुहार सुकोमल र सौन्दर्ययुक्त देखिन्छ भन्ने सामाजिक मान्यता पनि वैज्ञानिक पक्षसँग मेल खान सक्छ।
अनुहारको अनुपात – महिलाको अनुहारमा नाक सानो हुँदा आँखा, ओठ, टाउकोको बनावट सन्तुलनमा देखिन्छ।