टमाटर एक दिनमा कति खानु उपयुक्त? विशेषज्ञहरू भन्छन् – नाप जोख गरेर मात्र खाऔं

काठमाडौं- नेपालमा दैनिक खाना पकाउने भान्साको महत्त्वपूर्ण सामग्री टमाटर हो। तरकारी, अचार, सलाददेखि सुप र स्यान्डविचसम्म टमाटरको प्रयोग व्यापक छ। स्वास्थ्यप्रद, स्वादिलो र रंगीन हुने भएकाले टमाटरलाई ‘पाकशालाको हिरा’ पनि भनिन्छ।

तर प्रश्न उठ्छ – टमाटर कति मात्रामा खाने? के हरेक दिन मनपरेको जति टमाटर खानु ठीक हो? यसले स्वास्थ्यमा के असर गर्छ? हामीले पोषणविद्, चिकित्सक र आयुर्वेद विज्ञहरूसँग कुराकानी गर्दै टमाटरको उपयुक्त मात्रा र यसको फाइदा–बेफाइदाका बारेमा खोजी गरेका छौं।

टमाटरमा पाइने पोषक तत्त्वहरू
टमाटर भिटामिन सी, भिटामिन ए, भिटामिन के, पोटासियम, फोलेट, फाइबर र लाइकोपिन जस्ता तत्वको स्रोत हो।
विशेषगरी लाइकोपिन एक शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट हो, जसले शरीरमा हुने कोष क्षति रोक्न मद्दत गर्छ।
पोषणविद् रेखा थापाका अनुसार,

“एकवटा मध्यम आकारको टमाटरमा करिब २२ क्यालोरी, ० ग्राम बोसो, ५ ग्राम कार्बोहाइड्रेट र १.५ ग्राम फाइबर हुन्छ। यसमा दैनिक आवश्यक भिटामिन सीको ३०% जति पाइन्छ।”

एक दिनमा कति टमाटर खानु उपयुक्त?
विभिन्न अध्ययन र चिकित्सकीय सुझाव अनुसार, एक दिनमा १–२ वटा मध्यम आकारको टमाटर खानु उपयुक्त मानिन्छ। “दैनिक सन्तुलित आहारमा टमाटरको समावेश गर्नु राम्रो हो। तर दिनको १–२ वटा टमाटरभन्दा बढी खाँदा एसिडिटी, किड्नी स्टोनको सम्भावना र शरीरमा पोटासियमको मात्रा असन्तुलित हुने खतरा पनि रहन्छ।”

टमाटर खाँदाका फाइदाहरू
१. हृदय स्वास्थ्यमा लाभ
टमाटरमा पाइने लाइकोपिनले रक्तनलीमा थुप्रिने बोसो घटाउन सहयोग गर्छ। यसले मुटु सम्बन्धी रोगको खतरा कम गर्छ।

२. क्यान्सरबाट बच्ने सम्भावना
लाइकोपिन, भिटामिन सी र एन्टिअक्सिडेन्टले प्रोस्ट्रेट, फोक्सो र पेटको क्यान्सरको जोखिम घटाउने देखिएको छ।

३. छाला स्वस्थ राख्ने
टमाटरको नियमित सेवनले छालालाई सूर्यको किरणबाट हुने हानि घटाउने, चमक दिने र उमेरको असर ढिला गराउने गुण हुन्छ।

४. पाचन सुधार
फाइबरयुक्त टमाटरले पेट सफा राख्न मद्दत गर्छ। कब्जियतमा राहत दिन्छ र पेटलाई हलुका बनाउँछ।

टमाटरको अत्यधिक सेवन गर्दा हुने सम्भावित जोखिम
१. एसिडिटी र ग्यास
टमाटर अम्लीय हुने भएकाले बढी खाँदा पेट दुख्ने, डकार आउने, ग्यास र अम्लपित्त (Acidity) हुने सम्भावना हुन्छ।

२. किड्नी स्टोन
टमाटरमा अक्सालेट र क्याल्सियम हुने भएकाले अत्यधिक सेवनले पथरी (स्टोन) बन्ने सम्भावना बढाउँछ। विशेष गरी किड्नीमा समस्या भएका व्यक्तिका लागि यो खतरनाक हुन सक्छ।

३. एलर्जी र चाया-पोतो
केही मानिसमा टमाटर सेवन गर्दा छालामा रेसाउने, चाया-पोतो आउने वा एलर्जी हुने देखिएको छ।

४. पोटासियमको अत्यधिक मात्रा
टमाटरमा पोटासियमको मात्रा उच्च हुन्छ। यदि कसैले दिनमा ४–५ वटा टमाटर नियमित रूपमा खान थाले भने यसले रक्तचापमा असर पार्न सक्छ।

कसरी टमाटर खानु उत्तम?
पाकाएर खानु लाभदायक: पकाइएको टमाटरमा लाइकोपिनको मात्रा शरीरले सजिलै अवशोषण गर्न सक्छ।
सलादमा काँचो टमाटर: यदि सलादमा खाने हो भने बिहानभन्दा दिउँसो वा बेलुकातिर सलादमा प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ।
कहिले टमाटर नखाने? यदि पेटमा अल्सर छ, एसिडिटीको गम्भीर समस्या छ, वा पथरीको इतिहास छ भने टमाटरको सेवन चिकित्सकको सल्लाहमा गर्नुपर्छ।