कुन आँप सबैभन्दा मिठो हो? कसरी राम्रो आँप छान्ने ?

काठमाडौं- गर्मीको मौसम आउनासाथ फलफुल प्रेमीहरूका मुखमा पानी झार्ने फल हो – आँप। ‘फलहरूको राजा’ भनिने आँप स्वाद, सुगन्ध, र रसालोपनका लागि लोकप्रिय मात्र होइन, पोषणको दृष्टिकोणले पनि अत्यन्त उपयोगी मानिन्छ। तर बजारमा पाइने विभिन्न जातका आँपमध्ये कुन आँप मिठो, रसिलो र गुणस्तरीय हो? र हामीले किन्नुपर्ने आँप कसरी छान्ने? यो लेखमा नेपाली बजारमा पाइने चर्चित आँप जात, तिनको विशेषता, स्वाद र छनोट गर्ने उपायबारे विस्तृत चर्चा गरिन्छ।

नेपाली बजारमा पाइने प्रमुख आँपका जातहरू
नेपालमा तराईदेखि पहाडी भूभागसम्म विभिन्न जातका आँप पाइन्छन्। केही स्वदेशी जात हुन् भने केही भारतबाट आयात गरिन्छन्।

१. चौसा (Chausa)
मूल स्थान: भारत (उत्तर प्रदेश)
विशेषता: अत्यन्त रसिलो, पातलो बोक्रा, र सुगन्धित
स्वाद: मीठो, फाइबर कम, गुदिलो
मौसम: असार–साउनमा मुख्यतः
धेरैले चौसालाई “सर्वाधिक मिठो” जातका आँपहरूमा गनिन्छ।

२. लंगडा
मूल स्थान: भारत (बनारस क्षेत्र)
रंग: काँचो हरियोमै पक्छ, पहेंलो हुँदैन
स्वाद: गहिरो मीठो, गुदिलोपन उच्च
विशेषता: सुगन्धित, चपाउन सजिलो
उच्च स्वाद र रसको कारण यो जातले ठूलो माग पाउँछ।

३. हापुस / अल्फान्सो
मूल स्थान: भारत (महाराष्ट्र, गोवा)
विशेषता: सुनौलो पहेंलो रंग, सुगन्ध धेरै
स्वाद: उच्चस्तरीय मिठास र गहिरो स्वाद
महंगो जात: मूल्य सामान्यतः अरूभन्दा बढी
यो जात संसारकै उत्कृष्ट आँप मानिन्छ, नेपालमा मुख्यतया आयातित रूपमा पाइन्छ।

४. सिन्दुरा / सिंदुरी
विशेषता: रातोपन भएको बोक्रा, फाइबरयुक्त
स्वाद: मध्यम मिठास, चपाउन मिल्ने
उपयोग: अचार, चटनी, पकाएर प्रयोग

५. दसेरी (Dasheri)
मूल स्थान: भारत
रंग: सुनौलो हरियो, भित्र हल्का पहेंलो
स्वाद: सामान्यतया मिठो, नरम गुदि

६. मालदा / माल्दा
उत्पत्ति: नेपालको तराई क्षेत्रमा उत्पादन हुने जात
विशेषता: मझौला आकार, अत्यन्त रसिलो
स्वाद: फाइबर कम, गुदि सफा
नेपाली उपभोक्ताबीच धेरै लोकप्रिय

७. बम्बई आँप
स्वदेशी जात, कैलाली, बर्दिया, चितवनमा उत्पादन
स्वाद: ठिकठाक मिठास, पिठ्यालो धेरै हुने

कुन आँप सबैभन्दा मिठो?
यो प्रश्नको उत्तर आंशिक रूपमा व्यक्तिको स्वाद रुचि र प्रयोग उद्देश्य मा भर पर्छ। तथापि:
सबैभन्दा मिठो, नरम र गुदिलो अनुभव चाहिने हो भने:
चौसा, अल्फान्सो वा लंगडा जात अत्यन्त उत्कृष्ट मानिन्छ।

चपाएर खाने वा अचार बनाउन:
सिन्दुरी, बम्बई वा स्थानीय जातहरू

कसरी राम्रो आँप छान्ने?
बजारमा आँप किन्दा तलका कुरामा ध्यान दिनुहोस्:
१. रंग हेर्नुहोस्
अत्यधिक चम्किलो पहेंलो आँप प्रायः केमिकलले पकाएको हुनसक्छ।
प्राकृतिक रूपमा पाकेका आँपको रंग अलिकति म्लान र गन्धिलो हुन्छ।

२. सुगन्ध परीक्षण गर्नुहोस्
राम्रो आँपमा बोक्राबाटै मीठो सुगन्ध आउँछ।
यदि कुनै रासायनिक गन्ध (जस्तै कार्बाइड) आएमा त्यो आँप नकिन्नुहोस्।

३. स्पर्श (छुँदा) अनुभव गर्नुहोस्
मध्यम नरम हुनु पर्छ – अत्यधिक नरम या अत्यधिक कडा हुनु हुँदैन।
औंलाले हल्का चाप दिँदा भित्र दबिएर जान्छ भने पाकेको हो।

४. डाँठ (गुड़ी) जाँच गर्नुहोस्
डाँठ नजिक कालेनु वा रस झरेको देखिएमा अत्यधिक पाकेको हुनसक्छ।

५. ब्यालेन्स वजन हेर्नुहोस्
आँप सानो भए पनि भारी लागेमा गुदिलो हुन्छ।

रासायनिक प्रयोगको जोखिम
नेपालको बजारमा पनि अझै कार्बाइड वा अन्य रसायन प्रयोग गरी चाँडो पकाइएका आँप पाइन्छन्। यस्तो आँप:

स्वादमा फिका लाग्छ
स्वास्थ्यमा हानिकारक हुन्छ (कलेजो, पेट र क्यान्सरसम्मका समस्या)

सुरक्षित उपाय – स्थानीय किसान वा विश्वसनीय ब्रान्डबाट किन्ने।

टिप्स: आँपको सेवन कसरी गर्ने?
बिहान वा दिउँसो – राती आँप खाँदा ग्यास वा जलन हुन सक्छ।
खाली पेटमा नखाने – फाइबर र एसिडले पेट दुख्न सक्छ।
आँप खाँदाखेरि दूध सँगै नगर्ने – आयुर्वेद अनुसार विषसरह असर गर्न सक्छ।