काठमाडौँ- भिटामिन बि १२ (कोबालामिन) शरीरका लागि अत्यावश्यक पोषक तत्वहरूमध्ये एक हो जुन रक्तको कोशिका निर्माण, स्नायु प्रणालीको सुचारु कार्य, र डीएनए संश्लेषणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। यसको कमीले विभिन्न प्रकारका रोगहरूको निम्त्याउन सक्छ। सबैभन्दा प्रख्यात रोग हो मेगालोब्लास्टिक एनेमिया जसमा असामान्य र ठूला रक्तकोशिकाहरू उत्पादन हुन्छन् जसले अक्सिजनको प्रवाहमा अवरोध पुर्याउँछ। यसका कारण व्यक्तिमा थकान, कमजोरी, हल्का छाला, तथा मुटुको धड्कनमा अनियमितता देखा पर्न सक्छ।
भिटामिन बि १२ को कमीले स्नायु प्रणालीमा पनि गम्भीर असर पार्न सक्छ, जसले गर्दा हात र खुट्टामा झनझनाहट, सुन्निनेपन, तथा समन्वयमा समस्या आउन सक्छ। दीर्घकालीन अवस्थामा यसले मानसिक स्वास्थ्यमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ—डिप्रेशन, स्मरणशक्ति कमजोर हुनु, र ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुनु जस्ता लक्षणहरू देखिन सक्छन्।
यो भिटामिन मुख्यतया जनावरजन्य पदार्थहरू (मासु, अण्डा, दूध) मा पाइन्छ, जसका कारण शाकाहारी वा विशुद्ध शाकाहारीहरूमा यसको कमी बढी देखा पर्न सक्छ। अवशोषणमा समस्या भएका वा उमेरसँगै पाचन प्रक्रिया कमजोर हुने व्यक्तिहरूलाई विशेष सावधानी अपनाउनु उपयुक्त हुन्छ। समयमै चिकित्सकीय परीक्षण र उचित आहार समायोजनले यस प्रकारका समस्याबाट बच्न सकिन्छ।
भिटामिन बि १२ को कमीले लाग्ने प्रमुख रोगहरू
म्याक्रोसाइटिक (मेगालोब्लास्टिक) एनेमिया
भिटामिन बि १२ को कमीले शरीरमा ठूला र असामान्य आकारका रातो रक्तकोशिकाहरू उत्पादन हुन्छन्, जसले अक्सिजन बोक्ने क्षमतामा कमी ल्याउँछ। यसले थकान, कमजोरी, छालामा पहेँलोपन, र हृदयको धड्कनमा असामान्यता जस्ता लक्षणहरू देखापर्छन्।
स्नायु प्रणालीमा असर
बि १२ को कमीले स्नायु प्रणालीमा गम्भीर असर पुर्याउन सक्छ। यसले हातखुट्टामा झनझनाहट, सुन्निने, चालमा असन्तुलन, स्मरणशक्ति कमजोर हुनु, भ्रम, र डिप्रेशन जस्ता लक्षणहरू निम्त्याउन सक्छ। दीर्घकालीन कमीले मेरुदण्डको स्नायुहरूमा क्षति पुर्याउन सक्छ।
पाचन प्रणालीमा समस्या
भिटामिन बि १२ को कमीले जठरांत्रिय प्रणालीमा असर पुर्याउँछ। यसले खाना पचाउन गाह्रो हुनु, वाकवाकी लाग्नु, बान्ता, र तौल घट्ने जस्ता लक्षणहरू देखापर्छन्।
मनोवैज्ञानिक समस्या
बि १२ को कमीले मानसिक स्वास्थ्यमा असर पुर्याउन सक्छ। यसले डिप्रेशन, चिडचिडापन, स्मरणशक्ति कमजोर हुनु, र गम्भीर अवस्थामा डिमेन्सिया जस्ता समस्या उत्पन्न गर्न सक्छ।
भिटामिन बि १२ को कमीको कारणहरू
पोषणको कमी: बि १२ मुख्यतः जनावरजन्य खाद्यपदार्थहरूमा पाइन्छ। शाकाहारी वा शुद्ध शाकाहारी व्यक्तिहरूमा यसको कमी देखिन सक्छ।
शरीरमा अवशोषणको समस्या: पर्निसियस एनेमिया जस्ता अटोइम्युन रोगहरूले शरीरमा बि १२ को अवशोषणमा बाधा पुर्याउँछ।
उमेर वृद्धिसँग सम्बन्धित समस्या: उमेर बढ्दै जाँदा पेटमा एसिडको उत्पादन कम हुन्छ, जसले बि १२ को अवशोषणमा असर पुर्याउँछ।
औषधिको सेवन: केही औषधिहरू (जस्तै मेटफोर्मिन, प्रोटोन पम्प इनहिबिटरहरू) ले बि १२ को अवशोषणमा असर पुर्याउन सक्छन्।
उपचार र रोकथाम
आहारमा सुधार: मासु, माछा, अण्डा, दूध, र दही जस्ता बि १२ युक्त खाद्यपदार्थहरूको सेवन बढाउनुहोस्।
पूरक सेवन: शाकाहारी वा बि १२ को कमी भएका व्यक्तिहरूले चिकित्सकको सल्लाहमा बि १२ पूरक (ट्याब्लेट वा इन्जेक्सन) लिन सकिन्छ।
नियमित परीक्षण: जोखिममा रहेका व्यक्तिहरू (जस्तै वृद्ध, शाकाहारी, वा पाचन समस्यासँग जुधिरहेका) ले नियमित रूपमा B12 स्तर परीक्षण गराउनु उपयुक्त हुन्छ।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
प्रतिक्रिया