हाँडेले सताइराखेको छ? जान्नुहोस् लक्षण र समाधान

काठमाडौँ– हाँडे भनेको पेटमा हुने ग्यास, अम्लता (एसिडिटी), डकार, छाती पोल्ने, पेट फुल्ने, वा अपचको अवस्था जनाउने जनप्रिय नेपाली शब्द हो।

चिकित्सकीय रूपमा यो “ग्यास्ट्रिक समस्या” वा “एसिड रिफ्लक्स” सँग सम्बन्धित हुन्छ। यो औपचारिक चिकित्सा पद होइन, तर नेपालमा दैनिक बोलचालमा धेरै प्रयोग गरिन्छ। अनियमित खाना, मसलेदार खाना, तनाव, र अस्वस्थ जीवनशैली यसको मुख्य कारण हुन्। “हाँडे” को समस्या प्रायः सामान्य हुन्छ, तर दीर्घकालीन भएमा गम्भीर पाचन समस्याको संकेत हुन सक्छ, जसका लागि चिकित्सकको सल्लाह आवश्यक हुन्छ।

हाँडेका ८ प्रमुख लक्षणहरू
नेपालमा पेटसम्बन्धी समस्याहरू सामान्यजस्तै भए पनि यसको लक्षणलाई बेवास्ता गर्नु खतरनाक हुन सक्छ। “हाँडेको रोग” भनेर चिनिने यो समस्याले विशेषगरी हाम्रो खानपान र जीवनशैलीसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्दछ। तल उल्लेख गरिएका लक्षणहरू देखा परेमा चिकित्सकको सल्लाह लिनु आवश्यक हुन्छ।

१. पेट फुल्नु
पेट ग्यासले भरिएको महसुस हुनु, पेट फुल्ने, कडा हुने र असहज हुने अनुभव हाँडेको सामान्य लक्षण हो।

२. ढुक्क नहुनु
पचाउन गाह्रो हुने, खाना खाएपछि पेट भारी हुने, अमिलो डकार आउने समस्याहरू यसमा पर्छन्।

३. अमिलो डकार र छाती पोल्नु
खाना पेटमा सही रूपमा नपच्दा अमिलो डकार र छाती जल्ने अनुभूति हुन्छ, जुन हाँडेको प्रमुख संकेत हो।

४. पेट दुखाइ
ग्यासको कारण पेटको बिच भाग, कहिलेकाहीँ त तल्लो पेटमा समेत दुखाइ अनुभव हुन सक्छ।

५. भोक नलाग्ने
पेटमा ग्यास जम्मा हुँदा भोक नलाग्ने र थकाइ महसुस हुने हुन्छ।

६. डकार धेरै आउने
बारम्बार डकार आउनु पनि ग्यासको संकेत हो। विशेषतः खाना खाएपछि अत्यधिक डकार आउनु सामान्य लक्षण हो।

७. माथिल्लो पेटमा चाप महसुस हुनु
खाना खाएपछि वा सुत्दा पेटमा भारीपन र चाप महसुस हुन्छ।

८. नाक, छाती वा घाँटीमा जलन
एसिड रिफ्लक्सका कारण मुख हुँदै एसिड माथि आउँदा घाँटी पोल्ने वा मुखमा कडासं झैं स्वाद आउन सक्छ।

हाँडेको समस्याबाट बच्ने ६ उपायहरू
पेटको हाँडेको समस्या लामो समयसम्म रहन नदिन र पुन: दोहोरिन नदिनका लागि निम्न उपायहरू अनुसरण गर्नु जरुरी हुन्छ:

१. नियमित र सन्तुलित खाना खानुहोस्
भोक अनुसार, समयमा र सन्तुलित खाना खानु अत्यन्त जरुरी छ। मसालेदार, बढी तारेको वा चिल्लो खाना कम गर्नुहोस्।

२. पानी प्रशस्त पिउनुहोस्
पाचन सुधार गर्न र एसिड न्यून बनाउन दिनभरमा पर्याप्त पानी पिउनु लाभदायक हुन्छ।

३. धुम्रपान र मदिरा सेवन नगर्नुहोस्
यी पदार्थहरूले पेटको अम्लता बढाउँछ र पेटको लाइनिङलाई क्षति पुर्‍याउँछ।

४. तनाव घटाउनुहोस्
मानसिक तनावले पाचनमा प्रत्यक्ष असर पार्छ। ध्यान, योग वा हल्का व्यायाम गर्नाले तनाव नियन्त्रणमा रहन्छ।

५. खाना खाएपछि तुरुन्त सुत्नु हुँदैन
खाना खाएपछि कम्तिमा २ घण्टासम्म सुत्न नजाने, हिँडडुल गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।

६. पेटलाई विश्राम दिने समय दिनुहोस्
बारम्बार खाँदैमा पेट राम्रो रहँदैन। खाना बीचमा कम्तीमा ४–५ घण्टा अन्तर दिनु राम्रो हुन्छ।